Zarys historii Konina do 1918 r.

Tradycje osadnicze w rejonie Konina są bardzo stare i sięgają nawet 9000 lat p.n.e. Szczególne zagęszczenie osadnictwa miało miejsce w okresie rzymskim. Grecki geograf z czasów rzymskich Klaudiusz Ptolemeusz na mapie ziem, na których dziś znajduje się Polska w poł. II w. n.e. zaznaczył 3 osady: Calisia, Setidava i Auscaucalis. Według badaczy starożytności osady te należy utożsamiać z Kaliszem, Koninem i Inowrocławiem co potwierdziły najnowsze badania naukowców zajmujących się okresem rzymskim na ziemiach polskich.

Oczywiście wymienione osady, to osady w sensie umownym. Nie były to miasta, ani wsie w dzisiejszym rozumieniu, ale zespoły luźnych, choć dość blisko położonych punktów osadniczych położonych w rejonie dzisiejszego Kalisza, Konina i Inowrocławia. W Koninie takie punkty osadnicze znajdowały się na całym terenie objętym granicami dzisiejszego miasta, zarówno na lewym jak i na prawym brzegu Warty. Ludy zamieszkujące ówczesna Setidavę to plemiona barbarzyńskie. Zapewne Wandalowie, Goci, a także Celtowie.

Mimo braku bezpośredniej, nieprzerwanej ciągłości osadniczej, można przyjmować, że zagęszczone osadnictwo z okresu istnienia ptolemejskiej Setidavy, a więc z połowy II w. naszej ery, zapoczątkowało późniejsze istnienie w miejscu Konina osadnictwa miejskiego istniejącego po dzisiejsze czasy.

Uznaje się, że bezpośrednim protoplastą dzisiejszego miasta był wczesnośredniowieczny gród umownie zwany w literaturze grodem „Kaszuba”, który istniał od X do XII w. w rejonie grodu jeszcze wcześniejszego z VI - VIII w.  Umownie, ale i błędnie używana nazwa „Kaszuba” pochodzi od nazwiska właściciela ziemi na której odkryto grodzisko. Nazwa używana przez mieszkańców grodu nie jest znana, ale raczej nie ma wątpliwości, że chodzi o Konin. Obronny gród był położony ok. 3,5 km na zachód od starówki w widłach rzek Warty i Powy. Został opuszczony przez mieszkańców, najprawdopodobniej wskutek wielkich zniszczeń jakie dokonywały tu często wylewające i zmieniające swe koryta rzeki. Przeprowadzone badania archeologiczne pozwoliły stwierdzić, że gród był mocno obwarowany, posiadał dwa pierścienie wałów drewniano – ziemnych oraz fosę. Świadczyło to o pewnej randze ówczesnego miasta. Średnicę grodu „Kaszuba” ustalono na 100 - 120 m. Koniński ośrodek miejski nie był jednak tak duży i nie posiadał takiego znaczenia jak ówczesny gród w Lądzie, który był przecież siedzibą kasztelanów. Zniszczenia  spowodowane przez nurty Warty nie pozwalają odpowiedzieć na pytanie, czy w ówczesnym Koninie istniała murowana świątynia romańska, choć nie należy takiej możliwości wykluczyć.

W czasach istnienia grodu „Kaszuba” w Koninie, a na pewno w rejonie dzisiejszego miasta, w 1151 r. nieustalony komes Piotr ufundował najstarszy w tej części Europy słup drogowy wskazujący połowę drogi między Kruszwicą, a Kaliszem, wówczas jednymi z najważniejszych grodów ziem polskich. Słup z piaskowca w kształcie kręgla, posiada inskrypcję łacińską informująca podróżnych o fundatorze, odległości i prośbę o modlitwę. Być może to właśnie w rejonie grodu „Kaszuba” znajdowała się pierwotna lokalizacja Słupa, który na pewno, bo wg relacji kronikarza Jana Długosza w średniowieczu stał w Koninie w sąsiedztwie zamku, czyli na terenie dzisiejszego placu Zamkowego. W 1828 r. został stamtąd przeniesiony na nieistniejący dziś cmentarz, który otaczał kościół farny pw. Św. Bartłomieja.

W XII i XIII w. konińskie osadnictwo wczesnomiejskie opuściło położony w Dolinie Warty rejon grodu „Kaszuba” i skoncentrowało się na południowym brzegu doliny, na terenie obecnej wsi Stare Miasto. Powstała tam duża osada miejska na prawie polskim, w której funkcjonował targ. Znana jest jej nazwa - Konin (łac. Conin). Jej znaczenie podkreślało istnienie romańskiego kościółka parafialnego pod wezwaniem Piotra i Pawła powstałego w I poł. XIII w. Osada miejska była wtedy otoczona  drewnianymi fortyfikacjami.

Konin należy do grupy najstarszych miast polskich, które otrzymały prawa lokacyjne już w XIII w. Najstarsza pisemna wzmianka o Koninie pochodzi z poł. XIII w. Wg najnowszych ustaleń, potwierdzono, iż Konin otrzymał prawa miejskie na prawie magdeburskim w 1283 r. na wzór lokowanego w 1257 r. Kalisza. Kolejna wzmianka pisana o Koninie jako mieście lokowanym na prawie niemieckim (konkretnie o wójcie Gosławie z Konina) pochodzi z 24.06.1293 r. i dotyczy lokacji Dobrosołowa na prawie niemieckim. Przyjmuje się, że wraz z nadaniem Koninowi praw miejskich na prawie niemieckim nastąpiła nowa lokacja miasta i przeniesienie go z terenu dzisiejszej wsi Stare Miasta w bardziej strategiczny i obronny punkt – do centrum dzisiejszej Starówki, prawdopodobnie w miejsce późniejszego zamku, gdzie wcześniej znajdował się gródek obronny (bez nazwy lub o nieznanej nazwie, zapewne wchodzący wraz z ówczesnym Koninem w skład konińskiego zespołu osadniczego), strzegący, przeprawy przez Wartę.

Takie zmiany lokalizacji przy okazji nadawania nowego dokumentu lokacyjnego były w miastach bardzo częste. Dawny Konin, czyli osadę miejską, która po zmianie lokalizacji miasta spadła do rangi zwykłej wsi już w średniowieczu zaczęto nazywać dla odróżnienia Starym Miastem (już ok. 1359 r. kiedy wymieniano ją jako wieś). Śladem po miejskiej randze Starego Miasta jest nazwa oraz fakt, że powstały w Koninie w poł. XIV w. kościół farny pod wezwaniem św. Bartłomieja (ufundowany przez króla Kazimierza Wielkiego) był filią kościoła parafialnego w Starym Mieście, a tradycja tego faktu przetrwała aż do wieku XVIII. Tak więc średniowieczny Konin rozwijał się 3-etapowo - od wczesnośredniowiecznego grodu „Kaszuba”, przez dzisiejszą wieś Stare Miasto do lokowanego na prawie niemieckim Konina w rejonie obecnej ścisłej starówki.  Dzisiejszy  Konin był więc początkowo gródkiem na wzniesieniu wśród rozlewisk Warty i strzegł brodu, a następnie mostu (pierwsza wzmianka o moście z 1328 r.).

W czasie rządów czeskich Konin był jednym z miast Wielkopolski, które w 1306r. opowiedziały się po stronie Władysława Łokietka. Z początków XIV w. pochodzą wzmianki o kasztelanach konińskich, co wiązało się z upadkiem ośrodka władzy kasztelańskiej mieszczącego się wcześniej w Lądzie, któremu pierwotnie podlegał Konin. Przejęcie roli Lądu jako poważnego ośrodka władzy terytorialnej podkreśliło status Konina, który w poł. XIV w. stał się siedzibą jednego z okręgów administracyjnych zwanych dystryktami, przemianowanymi później na powiaty sądowe (pierwsza wzmianka z 1358 r.). Konin był miastem królewskim i ośrodkiem dóbr królewskich. Co ciekawe do końca XIV. konińscy starostowie mieli szersze niż przeciętne uprawnienia, a jeszcze do I poł. XV w. istniały w powiecie konińskim szczątki odrębnej hierarchii ziemskiej, której posiadanie przypominało o wysokiej randze miasta i wyróżniało Konin spośród innych podobnych miast Wielkopolski.

We wrześniu 1331 r. miasto zostało prawie doszczętnie zniszczone przez Krzyżaków. Wyprawa krzyżacka, kierując się przez Inowrocław, Kruszwicę, Gniezno, Nakło zdążała ku Kaliszowi, aby tam połączyć się ze sprzymierzonymi wojskami Jana Luksemburskiego. Kiedy ten nie dotarł na czas, Krzyżacy rozpoczęli krwawy odwrót przez Stawiszyn i Żychlin. Na noc 23/24.09.1331 wojska krzyżackie zatrzymały się w Koninie i tu w okolicach Konina doszło do potyczki z wojskami Władysława Łokietka. Krzyżacy spalili zarówno osadę w dzisiejszym Starym Mieście jak i miasto w pradolinie Warty. Odbudowano je prawie natychmiast na polecenie Kazimierza Wielkiego panującego w latach 1330 - 1370. Został wówczas określony układ urbanistyczny miasta. Przez rynek (dziś Plac Wolności) przebiegał trakt łączący Kalisz z Kruszwicą. Miasto miało średnicę 430 m w kierunku północ-południe i 210 w kier. wschód-zachód. Wtedy to otoczono Konin murami z bramami miejskimi (od południa na skrzyżowaniu ul. Szarych Szeregów i 3 Maja – Brama Kaliska, a od północy przed Mostem Toruńskim - Brama Toruńska) i prostokątnymi półbasztami. Mury otaczały miasto dookoła oprócz odcinka pomiędzy Bramą Toruńska a dzisiejszym Placem Zamkowym. Znajdowały się tam prawdopodobnie fortyfikacje drewniano – ziemne, przed którymi rozciągały się nieprzebyte bagniska i rozlewiska Warty. W bezpośrednim sąsiedztwie miasta (na zachód od Placu Zamkowego) zbudowano także warowny zamek, w którym rezydował starosta koniński. Konin, miasto królewskie był wielokrotnie wizytowany przez monarchów. Często przebywał w Koninie, prawdopodobnie w okresie budowy zamku, Kazimierz Wielki, m. in. w latach 1346, 1359, 1360. Miasto leżało na trasie, którą regularnie od przełomu XIV i XV w. objeżdżał Władysław Jagiełło, który zazwyczaj dwukrotnie w ciągu roku bywał na zamku konińskim. W roku 1433 spędził tutaj całe lato, oczekując wyniku kolejnej wojny z Krzyżakami . Jego syn Kazimierz Jagiellończyk, odwiedził Konin m. in. w roku 1450 i 1456, a po raz ostatni w roku 1485.

Najlepsze czasy miasta przypadły na XIV – XVI w. Już w XIV w. funkcjonowała  w mieście szkoła parafialna. Istniały też 3 budowle kościelne: kościół farny p.w. Św Bartłomieja, kaplica pod wezwaniem Św. Krzyża i drewniany kościół Św. Ducha, z których przetrwał gotycki kościół farny oraz szpital Św. Ducha (w którego bliskim sąsiedztwie kościół p.w. Św. Ducha). Położony w centrum rynku ratusz był siedzibą władz miejskich. Zabudowa miasta była drewniana. Liczbę mieszkańców, których głównym zajęciem był handel i rzemiosło określa się na ok. 1500 osób. Od 1504 r. do Konina należała podmiejska wieś Kurów.

Konin był wówczas miastem średniej wielkości, średniozamożnym miastem powiatowym – w 1458 r. na wojnę z Krzyżakami (wojna trzynastoletnia 1454 – 1466) był zobowiązany wystawić 15 pieszych (Poznań 60, Kalisz 30). Wśród konińskich starostów było wielu wielkich i znanych ludzi tamtej epoki. Starostą konińskim byli: biskup poznański, Wojciech Jastrzębiec (1403 - 1409), Wojciech Malski, Jan z Lichenia i Gosławic (1411 - 1413), krewny kolejnego biskupa poznańskiego Jana Łaskarza z Gosławic, Jan Tuliszkowski (1420 - 1421), znany dyplomata Władysława Jagiełły, czy późniejszy podkanclerzy koronny Wojciech z Żychlina (zm. 1471). Bardzo znaną postacią z przełomu XV i XVI w. był starosta Ambroży Pampowski (ok. 1444 – 1510) - starosta generalny Wielkopolski, blisko związany z dworem królewskim Jagiellonów i uczestnik wielu misji dyplomatycznych. Pod koniec XVI w. Starostą konińskim  był marszałek koronny Stanisław Przyjemski, którego nagrobek znajduje się w konińskiej farze. W poł. XVI w. W Koninie i okolicach zarysowały się silne wpływy protestanckie. Miejscem spotkań miejscowych protestantów zwanych wówczas heretykami był koniński zamek. Ciekawostką jest fakt, że zamek był wyznaczony na siedzibę posła  króla francuskiego, biskupa Jana De Montluc, który  w l. 1572/1573 z Konina prowadził agitację, mającą na celu wybranie na tron polski Henryka Walezego.

Wbrew ogólnie przyjętym poglądom w wiekach XVI i XVII Konin był ważnym ośrodkiem kultury. Na przełomie XVI i XVII w. działały w Koninie dwie ważne postacie renesansu. Byli to: doktor medycyny i filozofii koninianin Jan Zemełka, i doktor medycyny i filozofii koninianin Kacper Beklewski (często błędnie podaje się nazwisko Zblewski).

Jan Zemełka był synem Macieja Zemełki sołtysa wsi miejskiej Kurów (należącej do Konina). W 1569 r. Zemełka ukończył studia na Wydziale Nauk Wyzwolonych Uniwersytetu Krakowskiego, a następnie kształcił się na Uniwersytecie w Padwie we Włoszech, gdzie 25.05.1575 r. złożył egzamin doktorski. W 1583 r. ożenił się z Elżbietą córką złotnika kolskiego Marcina Rożka. W II poł. XVI w. przy Rynku powstał w Koninie murowany budynek (wydaje się, iż był to pierwszy murowany budynek prywatny) nazywany dziś od nazwiska właściciela Kamienicą/Domem Zemełki. Wzniósł go zapewne ojciec Jana Maciej. W 1600 r. Zemełka ofiarował kamienicę konińskim księżom mansjonarzom. Wybitny lekarz, zdolny finansista, człowiek bardzo zamożny i jednocześnie znany dobroczyńca zapisał się złotymi zgłoskami w historii Konina i Kalisza. Wielokrotny wójt, rajca i burmistrz Kalisza,  dobrodziej kolegium mansjonarskiego w Koninie i specjalistycznej biblioteki parafialnej tegoż kolegium. Darczyńca Szpitala Św. Ducha w Koninie i Szpitala Św. Trójcy w Kaliszu. Fundator dwóch najstarszych w Polsce katedr medycznych - anatomii i botaniki lekarskiej Uniwersytetu Krakowskiego (1602r.). Twórca fundacji stypendialnej dla synów mieszczan z Konina, Koła i Kalisza na Uniwersytecie w Krakowie. Zmarł bezpotomnie 27.12.1607 r. Jego ciało spoczęło w rodzinnym Koninie w podziemiach kaplicy Św. Jana Chrzciciela, przyległej do kościoła farnego. Kaplicę ufundował sam Zemełka w miejscu kaplicy Ostrorogów. Rok ukończenia przebudowy to 1602 r. Jest ona zaliczana do wspanialszych budowli kopułowych w Wielkopolsce.

Kacper Beklewski podobnie jak Zemełka był doktorem medycyny i filozofii. Był postacią współczesną dr Zemełce, jednak to działalność Zemełki jest o wiele lepiej znana i jego postać zdecydowanie przyćmiła dr Beklewskiego. Jego losy przed 1602 r. nie są znane. Wiadomo natomiast, że egzamin doktorski złożył na Uniwersytecie w Rzymie. Człowiek zamożny i bardzo znany w kręgach konińskiego mieszczaństwa i bogatej szlachty urzędniczej.  Najprawdopodobniej leczył możnych reprezentantów rodów szlacheckich okolic Konina oraz Kujaw. Był związany z dworem starostów konińskich Andrzeja i Stanisława Przyjemskich. W 1605 r. ożenił się z Anną Niedbalanką alias Mroczkowską, mieszczką konińską, osobą znaną i poważaną. Zmarł w młodym wieku ok. 1610 r. pozostawiając dwóch synów: Adama i Wojciecha oraz pokaźny majątek, z którego rodzina Beklewskich korzystała przez wiele lat.  Niestety  nie zachowało się wiele źródeł na temat działalności Kacpra Beklewskiego jako lekarza, zapewne z powodu jego wczesnej śmierci

Na początku XVII w. w Koninie pomyślnie rozwijało się sukiennictwo. W 1613 r. Konin otrzymał przywilej propinacyjny tj. prawo do wyrobu oraz sprzedaży piwa i gorzałki. Natomiast w 1627 r. miasto otrzymało przywilej na pobieranie opłat „mostowego” i „grobelnego”. W 1616 r. czynnych było w mieście 30 warsztatów sukienniczych.

Miasto już w XVI w. wielokrotnie prawie doszczętnie płonęło: w 1502, 1541 i 1582 r. jednak zawsze szybko dźwigało się ze zniszczeń. Poczynając od l. 20-ych XVII w. Konin doświadczył kolejnej serii klęsk. Rozpoczęły je pożar 1616 r. i epidemia (1628 - 1631), która zdziesiątkowała mieszkańców. Do upadku miasta przyczynił się także „potop”. Na mocy postanowień sejmiku średzkiego - województw poznańskiego i kaliskiego z 28 kwietnia 1655 r. - Konin stał się jednym z miejsc zbornych dla  piechoty łanowej, powoływanej do walki ze Szwedami. Koniński oddział pomaszerował na pogranicze nadnoteckie pod wodzą rotmistrza Kacpra Żychlińskiego. Po haniebnej kapitulacji szlachty wielkopolskiej pod Ujściem, armia Wittenberga zajęła 21 sierpnia Konin.  24 sierpnia 1655 r. przybyła do Konina druga część wojsk szwedzkich pod wodzą samego króla Karola X Gustawa, dokonującego koncentracji swoich sił, na wieść o polskich przygotowaniach wojennych w głębi kraju. Tego dnia na zamku konińskim Karol Gustaw zatwierdził akt kapitulacji pod Ujściem. 25 sierpnia połączone armie szwedzkie przesunęły się pod Koło, pozostawiając w Koninie szwedzką załogę. Prawdopodobnie już od początku maja 1656 r., szwedzki garnizon w Koninie był oblężony przez okoliczną szlachtę. Na pomoc oblegającym hetman Czarnecki wysłał ze swych chorągwi pułk dragonów Jerzego Bałabana, który udzielił im wydatnej pomocy. Złupienie miasta i okupacja przez Szwedów w 1655 r., a także zniszczenia powstałe podczas kilkudniowego oblężenia szwedzkiej załogi spowodowały, że miasto nie powróciło już do stanu poprzedniego znalazło się w katastrofalnym stanie – zabudowania, ratusz i zamek spłonęły. Zniszczona była kaplica pw. Św. Krzyża. Ze 127 domów pozostało jedynie 25. Jego upadek pogłębiła kolejna epidemia wybuchła w 1662 r. Ludność miasta czasowo dramatycznie spadła do 200 osób.

W celu przeciwdziałania reformacji do Konina sprowadzono zakon O.O Reformatów (Franciszkanów). W 1631 r. ufundowano pierwszy kościół i klasztor o konstrukcji drewnianej na tzw. Przedmieściu Garncarskim. Powstałe zgromadzenie miało realizować program kontrreformacyjny. Zabudowania kościoła i klasztoru spłonęły już w 1661 r. Murowany kościół powstał w 1699 r., natomiast murowane zabudowania klasztorne w latach 1727-1733 dzięki staraniom księżnej Teofili z Leszczyńskich Wiśniowieckiej, kasztelanowej krakowskiej. Budowniczym był brat Mateusz Osiecki, twórca m.in. katedry w Łucku, kościoła w Osiecznej, kościoła i klasztoru w Woźnikach. Była to jedyna w ówczesnych czasach nowopowstała budowla.

Podczas kolejnej wojny ze Szwedami (Wojna Północna) w 1707 r. ponownie został zniszczony symbol miejskości – ratusz oraz symbol dawnej świetności miasta – zamek, którego zniszczeń z braku funduszy nie odbudowano, w wyniku czego powoli zaczął obracać się w ruinę. Wieki XVII i XVIII można śmiało nazwać wiekami niepomyślnymi dla rozwoju Konina. Miasto znalazło się na skraju całkowitego upadku. Zdecydowano nie odbudowywać ratusza, ale czasowo przenieść siedzibę władz do Kamienicy Zemełki. Do odbudowy ratusza zdecydowano się przystąpić dopiero po 1762 r. Wzmianka o nowym budynku ratuszowym położonym pośrodku rynku pojawia się dopiero w 1789 r.

W wieku XVIII powstaje pierwsza w Koninie gmina żydowska, która w 1765 r. liczyła 133 mieszkańców. W średniowieczu Konin był jednym z miast królewskich, w których Żydom nie wolno było się osiedlać. Pierwsza drewnianą bóżnicę zbudowano w 1776 r.

W końcu XVIII w dobie reform oświeceniowych i organizowania komisji społecznych powstała Komisja Dobrego Porządku dla miast i miasteczek, pracująca w Koninie od 1781 r. Po utworzeniu Komisji Edukacji Narodowej gruntownej reformie uległa konińska szkoła parafialna. Była ona jedną z 3 (na 22 istniejące) w województwie kaliskim, która realizowała ściśle program KEN. Co ciekawe i ważne w Koninie istniała też jedyna w ówczesnym województwie kaliskim szkółka elementarna (pensja) dla dziewcząt.

W 1793 r. Konin początkowo znalazł się w zaborze pruskim. Podupadłe miasto liczyło jedynie 780 mieszkańców żyjących z rzemiosła, handlu i częściowo pracy na roli. Ulice były wybrukowane, na Warcie istniał most. W 1794 powstańcy kościuszkowscy opanowali Konin, jednak miasto przechodziło z rąk do rąk. Akt insurekcji wpisano do ksiąg miejskich. Skutkiem wspierania prze mieszczan Insurekcji były represje pruskie - całkowicie wyeliminowano samorząd miejski poprzez wprowadzenie urzędu burmistrza policyjnego.

Niestety spłonął on już W 1796 r. podczas wielkiego pożaru miasta po raz kolejny spłonął ratusz miejski oraz 3 pierzeje rynku wschodnia, zachodnia i południowa. Ówczesne władze pruskie postanowiły odbudować ratusz w innym miejscu na tzw. Małym Rynku (gdzie stoi do dziś). Piękny klasycystyczny ratusz powstał w l. 1796 – 1803 choć nie zachowały się wszystkie jego plany stąd nie jest znany jego pierwotny kształt. W l. 20-ych i 30-ych XIX w. dobudowano za ratuszem jatki miejskie (również w stylu klasycystycznym), czyli obiekt rzemieślniczo - handlowy miejscowych rzeźników.

W 1800 r. miasto liczyło 962 mieszkańców. W r. 1806 Konin wszedł w granice Księstwa Warszawskiego i w latach 1807 – 1812 stał się ważnym ośrodkiem organizacji wojsk polskich. Podobnie jak w innych miastach działała tu Gwardia Narodowa czyli „straż miejska” zorganizowana i utrzymywana przez mieszczan, która w 1812 r. liczyła 100 osób. W 1810 r. mieszkały tu już 1840 osoby. Po upadku Księstwa Warszawskiego i Kongresie Wiedeńskim (1814-1815) Konin znalazł się w Królestwie Polskim. W 1820 r. miasto liczyło 2456, w 1825 - 3608, a w 1829 3720 mieszkańców.

W 1826 powstaje w mieście gmina ewangelicka, która w l. 1853-54 wybudowała gmach zboru na terenie dawnego kościoła i szpitala p.w. Św. Ducha. W l. 1832 powstała też w Koninie nowa, murowana synagoga. W l. 1816- 1842 Konin był miastem obwodowym dla 2 dużych powiatów - konińskiego i pyzdrskiego (powiaty słupecki, kolski i turecki powstały po raz pierwszy w historii dopiero w 1867 r.). W 1828 r. wybudowano gmach Starostwa Powiatowego wg projektu architekta T. K. Pelletier'a, Budowniczego Obwodu Konińskieg, który do dziś zachował skromne cechy klasycystyczne, mający też stanowić siedzibę Komisarza Obwodu Konińskiego.

W 1831 r. podczas powstania Listopadowego w Koninie uformował się pod dowództwem dawnego oficera szwoleżerów Kajetana Słotwińskiego IV Szwadron I Pułku Ziemi Kaliskiej zwany szwadronem konińskim. Liczył on 116 żołnierzy, spośród innych szwadronów wyróżniał się tym, że w jego skład weszli  nie tylko szlachcice i uchodził za najlepszy oddział w całym pułku.

Miasto powoli rozwijało się gospodarczo. W l. 30-ych XIX w. Przeprowadzono regulację miasta – wytyczono nowe ulice i place, rozbierano stare zniszczone budynki i zainicjowano rozbudowę.  Liczba mieszkańców ciągle rosła. W 1850 – 4195, w 1860 – 5280, 1870 – 6159, 1876 – 6879, a w 1896 – 7391. W drugiej poł. XIX w. Zaczął rozwijać się przemysł. W mieście działały 2 fabryki maszyn i narzędzi rolniczych, 2 zakłady kotlarskie, 4 garbarnie, mydlarnie i wiele zakładów spożywczych (browary, olejarnia, wytwórnia wódek, fabryki octu, wody sodowej itd.).
Już w 1859 r. istniała w Koninie księgarnia. W 1864 r. powstaje pierwszy zakład fotograficzny. To w Koninie powstały: w 1862 r. szkoła średnia - Powiatowa Szkoła Pedagogiczna, a w 1874 r. Straż Ogniowa i Drukarnia E.P. Michel'a - pierwsze powstałe na terenie późniejszego województwa konińskiego. W roku 1869 r. miast uzyskało połączenie telegraficzne.

W czasie Powstania Styczniowego 1863 r. w okolicy miasta miało miejsce wiele potyczek i bitew. Samo miasto było silnym punktem koncentracji wojsk carskich i strategicznym punktem dla wypadów w kierunku Kalisza i Włocławka oraz kontroli granicy z zaborem pruskim. Ogromne koszty utrzymania dużej ilości żołnierzy ponosiło miasto. Konińskim garnizonem, dowodził m.in. „osławiony” dowódca oddziału konińsko - włocławskiego gen. Ostenda. W Koninie stacjonowały m.in.: 2 pułki kozaków, 2 pułki huzarów, bateria artylerii, batalion Moskiewskiego Pułku Grenadierów, batalion Szliselburskiego Pułku Piechoty, a także oddziały kaliskiej Brygady pogranicznej. Już przed Powstaniem w 1862r., w liczącym 6214 mieszkańców Koninie i jego bezpośredniej okolicy stacjonowało aż 3000 żołnierzy rosyjskich w tym ponad 1000 jazdy co przytłaczająco wpływało na całe miasto.

To w Koninie stracono 19.07.1864 r. ks. Maksymiliana Tarejwo z zakonu kapucynów w Ladzie – ukrywającego
się w klasztorze wodza walk powstańczych na ziemi konińskiej. W 1864 r. do Konina przybył słynny 13 Kargopolski Pułk Dragonów, który po upadku Powstania i wycofaniu innych wojsk pozostał w mieście jako stały garnizon. W l. 70-ych XIX w. miasto zostało zmuszone do rozpoczęcia budowy koszar dla ww. Pułku (przy ul. Kaliskiej), który pozostawał w Koninie aż do 1910 r. Po upadku Powstania Styczniowego Konin został objęty represjami władz rosyjskich. Skasowano zakon O.O. Franciszkanów, a jego zabudowania oddano wojsku, zlikwidowano w 1866 r. Powiatową Szkołę Pedagogiczną, w 1867 r. nowy podział administracyjny spowodował wydatne zmniejszenie obszernego powiatu konińskiego (sąsiedni pow. pyzderski zlikwidowano całkowicie), powstały za to po raz pierwszy w historii powiaty, kolski,  słupecki i turecki. W miejsce zlikwidowanej szkoły średniej dzięki ofiarności konińskiego kupca i filantropa Walentego Modrzejewskiego udało się utworzyć prywatne progimnazjum (bez klasy maturalnej) mieszczące się w ofiarowanej przez niego Kamienicy Zemełki. W 1890 r. dla potrzeb wojskowych rosyjskich wyznania prawosławnego budynek dawnej kasy powiatowej przebudowano na nieistniejącą już cerkiew pułkową, którą rozebrano w 1924 r.

Konin nie był kulturalną pustynią. Od końca lat 30-tych XIX w. do Konina często zaglądały towarzystwa teatralne najczęściej w drodze do lub z Kalisza, m.in. pod dyrekcją J. Pfeiffera, A. Trapszy, J. Puchniewskiego, E. Majdrowicza, K i S. Sosnowskich i S. Knake - Zawadzkiego. Od roku 1852 istniała w mieście resursa konińska, w ramach której organizowano przedstawienia amatorskie (pierwsza wzmianka o takim przedstawieniu z 1874r.), występy trup przyjezdnych, bale, wieczornice, koncerty muzyczne. Wśród amatorskich zespołów teatralnych Konina prym wiodła sekcja teatralna założonej w 1874 r. Ochotniczej Straży Pożarnej, która posiadała własny budynek teatralny, początkowo parterowy, a od 1884r. piętrowy. OSP posiadała także własną orkiestrę dętą, często koncertującą i prezentującą wysoki poziom artystyczny.

W 1898r. Jan Rayczak zainicjował powstanie w Koninie Towarzystwa Teatralno-Muzycznego, które oficjalnie powstało 12.03.1901r. Od 1903 r. posiadało własną orkiestrę, dorobiło się także sporego zapasu kostiumów i innych rekwizytów teatralnych, z których często korzystały także teatry przyjezdne. Była to najbardziej prężna organizacja kulturalna w Koninie.

W 1905 r. doszło w Koninie do wystąpień antycarskich i strajków w szkołach elementarnych, gdzie żądano nauczania w języku polskim. Konińska powieściopisarka Zofia Urbanowska na fali liberalizacji przepisów oświatowych doprowadziła wówczas do przekształcenia konińskiego progimnazjum na prywatną 7 – klasowa Szkołę Handlową. W końcu XIX i na pocz. XX w. zaczęły tworzyć się w mieście pierwsze organizacje społeczne i polityczne. Np. w 1900 r. powstał w Koninie oddział Kaliskiego Towarzystwa Ratowania Tonących, jeszcze w tym samym roku przekształcony w Konińskie Towarzystwo Wioślarskie, które w 1914 r. liczyło 95 członków. Towarzystwo Muzyczne w Kaliszu w 1911 r. miało w Koninie oddział liczący 72 członków. W 1911 r. działały w Koninie dwie biblioteki: polska przy Towarzystwie Muzycznym i żydowska. Z organizacji o charakterze gospodarczym można wymienić Towarzystwo Oszczędnościowe i Towarzystwo Wzajemnego Kredytu. W sferze dobroczynności działały Towarzystwo Wspierania Biednych Chrześcijan i  Towarzystwo Wspierania Biednych Żydów.

W latach 1909-1910 Konin uzyskał pierwsze 4 połączenia telefoniczne. Inicjatorem jej powstania i budowniczym był Kazimierz hr. Kwilecki z Grodźca k. Konina. W 1912 r. miejska siec telefoniczna liczyła już 32 abonentów miejscowych oraz 4 zamiejscowych – majątki: Brzeźno, Gosławice, Maliniec i Żychlin.

Powoli, ale pomyślnie rozwijały się handel i przemysł – głównie spożywczy i metalowy (produkcja maszyn i narzędzi rolniczych). W 1912 r. miasto osiągnęło liczbę 8071 mieszkańców. Rozbudowywały się przedmieścia: Słupeckie (ul. Wojska Polskiego), Warszawskie (ul. Kolska), Kaliskie (ul. Kaliska) i Utrata czyli dawny Borzętów (ul. Kościuszki).

W czerwcu 1914 r. wybuchła I Wojna Światowa. Do Konina i okolic docierali liczni uciekinierzy ze zniszczonego w lipcu przez wojska niemieckie Kalisza. W listopadzie 1914r. doszło do jednodniowej bitwy o miasto pomiędzy nadciągającymi od strony Kalisza Niemcami, a broniącymi Konina wojskami carskimi, w której z obu stron zginęło kilkudziesięciu żołnierzy. Ostrzał artyleryjski na szczęście ominął miasto. Pozostałością po bitwie jest cmentarzyk wojskowy przy ul. Szpitalnej powstały w 1916 r., na który spoczęło 180 - 200 żołnierzy niemieckich, rosyjskich, ale i polskich siłą wcielanych do armii zaborczych. Sytuacja gospodarcza miasta była zła. Co prawda w 1916 r. niemieccy okupanci uruchomili nowo wybudowana elektrownię miejską, jednak od 1914r. do 1918 r. nie wybudowano w Koninie żadnego budynku mieszkalnego, a zniszczeniu uległo 18 domów. Powstały wówczas niemieckie projekty budowy linii kolejowej Kutno - Strzałkowo, a także budowy drogi wodnej Warta - Gopło. W czasie okupacji powstały w Koninie 2 gimnazja humanistyczne (męskie i żeńskie – w miejsce Szkoły Handlowej) oraz gimnazjum żydowskie. Niemcy zezwalali na publikację i kolportaż polskich książek i czasopism, ale podlegały one cenzurze.

Miasto nie posiadało własnego czasopisma lokalnego o charakterze ogólnoinformacyjnym. W sierpniu 1914 r. przejściowo ukazywała się w Koninie gazetka „Wieści z Konina” - protoplasta prasy konińskiej. Od roku 1915 ukazywał się w językach polskim i niemieckim „Tygodnik Urzędowy”. Kolportaż polskich książek i czasopism nie była dobrze zorganizowana. Dopiero 22.08.1918r. powstała Spółdzielnia „Księgarnia Polska”, która upowszechniała polskie książki. Podczas okupacji legalnie działały w Koninie polskie organizacje i stowarzyszenia.

Wiosną 1916 r. powstała w mieście Komenda V Obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej na powiat koniński, wchodząca w skład VIII Okręgu POW w Kaliszu. 11 listopada 1918 r. mieszkańcy miasta usiłowali usunąć od władzy administrację niemiecką. Wybrano nowego burmistrza – E. Sikorskiego. Niestety zamiar rozbrojenia stacjonującego w mieście garnizony wojsk niemieckich był niemożliwy do zrealizowania. Niepewna sytuacja władz i buta niemieckich żołnierzy doprowadziły do tragicznych wydarzeń. budynek szkoły średniej, znajdującej się w kamienicy Zemełki, został przejęty przez POW. Wiadomość ta zgromadziła przed budynkiem tłum uczniów i mieszkańców miasta. Żołnierze POW udali się do znajdującego się po drugiej stronie Placu Wolności gmachu starostwa z prośbą o wydanie broni. Jeden z niemieckich urzędników zadzwonił do koszar z prośbą o interwencję. Przybyły z ul. Kaliskiej patrol żołnierzy, zastawszy na placu rozemocjonowany tłum otworzyli w jego kierunku ogień. W wyniku salwy karabinowej zginęło 5 osób, a dwie następne zmarły w szpitalu. Pogrzeb ofiar przerodził się w wielką manifestację uczuć patriotycznych. W 1984 r. na Kamienicy Zemełki odsłonięto tablicę ku czci ofiar.

W czasie I wojny światowej niemieckie władze zniosły powiat słupecki, który w latach 1916-18 był włączony do powiatu konińskiego. Już 12.11.1918 r. ukształtował się w Koninie Tymczasowy Zarząd Cywilny Powiatu Konińsko - Słupeckiego. Na czele administracji stał Komisarz Rządu Polskiego, a nazwa tego urzędu brzmiała Komisariat Konińsko - Słupecki. 31.12.1918 r. dokonano podziału na dwa oddzielne Komisariaty - koniński i słupecki (przywracając powiat słupecki), a 11.11.1919r. miejsce komisarzy zajęli starostowie. Ustawą z 2.08.1919 r. miasta i powiaty Kalisz, Konin, Koło, Turek i Słupca zostały włączone do województwa Łódzkiego. Przez cały okres II RP toczyły się starania o przyłączenie powyższych miast do Wielkopolski, do której przez wieki należały, a z której zostały oderwane na mocy postanowień Traktatu Wersalskiego z 1815 r. W międzyczasie, 01.04.1932 r. z przyczyn ekonomicznych po raz kolejny został zlikwidowany słaby powiat słupecki, który ponownie został włączony do powiatu konińskiego. Ostatecznie z dniem 1.04.1938 r. powiaty kaliski, koniński, turecki i kolski wracają administracyjnie do Wielkopolski, a 16.05.1938 r. Konin przystępuje w charakterze członka do Koła Miast Wielkopolskich. Mieszkańcy Konina byli niezwykle zadowoleni z terytorialnego powrotu do historycznej Wielkopolski, z którą cały czas czuli się silnie związani. Do roku 1932 powiat koniński zajmował powierzchnię 1200 km², a zamieszkiwało go 118 000 osób. Na 9 istniejących miast, poza oczywiście Koninem i mniejszą Słupcą były to maleńkie miasteczka rolnicze. Największym przedsiębiorstwem w powiecie była Cukrownia i Rafineria „Gosławice”. Zakłady przemysłowe na tym terenie to niewielkie zakłady typu: młyny, gorzelnie, tartaki, wiatraki, olejarnie, cegielnie, w Koninie dodatkowo kilka większych zakładów przemysłu metalowego i przetwórstwa spożywczego. Około 72% ludności powiatu konińskiego utrzymywało się z rolnictwa, natomiast 18% z handlu. W całym okresie II RP w Koninie i powiecie występował nadmiar rąk do pracy, co stanowiło poważny problem społeczny. Częsta była emigracja z miasta i powiatu za granicę za chlebem. Podstawowym środkiem utrzymania mieszkańców miasta było rzemiosło i handel. Miasto nie posiadało rozwiniętego przemysłu, istniało tu kilkanaście do dwudziestu kilku zakładów przemysłowych. Dominowały 4 branże: metalowa, spożywcza, drzewna i ceramiczna. Przez cały okres II RP Konin borykał się z dużym bezrobociem. Wielu jego mieszkańców żyło na krawędzi ubóstwa. Aby rozwiązać ten problem władze miasta organizowały roboty interwencyjne. W 1935 r. na 11 tysięcy mieszkańców było 800 bezrobotnych.

Duże znaczenie dla Konina i powiatu miało wybudowanie linii kolejowej łączącej Strzałkowo przez Słupcę, Konin, Koło z Kutnem. Na pełnych obrotach linia ruszyła w 1922r. (prowizorycznie w 1921 r.). Dzięki połączeniu kolejowemu mieszkańcy powiatu częściej podróżowali, z czasem poprawiła się jakość usług pocztowych (dotychczas przesyłki, prasa, listy, wędrowały z Konina drogą samochodową via Kalisz). Powstanie stacji kolejowej „Konin” około 2 km na północ od rynku miasta czyli placu Wolności spowodowało rozwój okolicy stacji i dworca mieszczącego się na terenie podmiejskiej wsi Czarków i dalsze wchłanianie okolicznych wsi, dzięki czemu powstał w II połowie XX wieku tzw. nowy Konin. Inną ważną inwestycją dla Konina i powiatu była budowa na trasie rzeki Warty pod Koninem nowego żelaznego mostu (poprzedni drewniany), jedynego w okolicy, który znacznie usprawnił komunikację na odcinku Toruń - Kalisz oraz Warszawa - Poznań. Ciekawostką jest fakt, iż most na Wiśle w Toruniu i most na Zalewie rzeki Warty w Koninie to jeden most - podzielony na dwie części zlikwidowany most na Wiśle z Opalenia koło Grudziądza. Most w Koninie został oddany do użytku w 1934 r. Przez cały okres II RP umysły władz powiatu konińskiego zaprzątały sprawy uregulowania rzeki Warty oraz realizacji budowy Kanału Węglowego Warta - Gopło. Budowę kanału planowali Niemcy jeszcze w czasie okupacji 1914-1918.

W okresie II RP Konin był siedzibą okręgu wyborczego nr 15, w którego skład wchodziły 4 powiaty: koniński, słupecki, kolski i łęczycki. Powiat turecki należał do okręgu wyborczego kaliskiego nr 16. Fakt, iż miasto było siedzibą okręgu wyborczego sprzyjał rozwojowi życia politycznego. Posiadały tu swoje lokalne i obwodowe komitety wszystkie liczące się partie i ugrupowania polityczne II RP oraz kilkadziesiąt związków i stowarzyszeń o różnorodnym charakterze. Przed przewrotem majowym powiat koniński był silnym ośrodkiem endeckim. Czołowym działaczem był tutaj ziemianin Wawrzyniec Sielski z Wyszyny (1874 - 1936). W 1919r. założył on w Koninie Koło Związku Ludowo - Narodowego, prowadzące bardzo ożywioną działalność. Organizacja ta zrzeszała głównie okolicznych ziemian i chłopów. W latach 1922-1926 ZLN był najsilniejszą organizacją polityczną w powiecie konińskim. W roku 1928 ZLN zostało przekształcone w Stronnictwo Narodowe i nadal posiadało silną pozycję w Wielkopolsce Wschodniej. Wiosną 1936r. w powiecie konińskim było 110 kół SN z 5000 członków. Połowa wszystkich członków SN w Wielkopolsce Wschodniej mieszkała w powiecie konińskim. Liczebność organizacji politycznych w powiecie w latach 1927 - 1938 wyglądała następująco: Stronnictwo Narodowe - 95 kół z 4750 członkami, Stronnictwo Ludowe - 52 koła z 1505 członkami, Obóz Zjednoczenia Narodowego - 6 kół z 241 członkami , PPS - 6 kół z 800 członkami. W 1935 r. na terenie powiatu konińskiego miała miejsce wzmożona akcja endecji przeciwko rządom Sanacji i ludności żydowskiej oskarżanej o wyzysk ekonomiczny ludności polskiej. W związku z tym władze sanacyjne podjęły decyzję o aresztowaniu Wawrzyńca Sielskiego (w latach 1922-27 był posłem Związku Ludowo-Narodowego na Sejm, członkiem Rady Naczelnej Związku Ludowo Narodowego, a po 1928r. Stronnictwa Narodowego). W lutym 1936r. W. Sielski miał zostać aresztowany i osadzony w Berezie Kartuskiej. Podczas regularnej 2 dniowej bitwy jego zwolenników z policją 17.02.1936r. został zastrzelony przez policję po zdobyciu siłą jego dworku w Wyszynie.

W okresie II RP Konin liczył od 10045 mieszkańców w 1921r. (spis oficjalny) do 12100 mieszkańców w roku 1939. Dane oficjalnie nie pokrywały się ze stanem faktycznym. W rzeczywistości ilość mieszkańców przeciętnie wahała się o ok. 500 - 1000 mieszkańców in plus (zamieszkujący tymczasowo). W 1938 r. 74% ludności stanowili Polacy, około 22% Żydzi i 3,2% Niemcy.

Jak wspomniano sytuacja miasta po odzyskaniu niepodległości podobnie jak innych niewielkich miast powiatowych byłego Królestwa Kongresowego była zła. Zaniedbania z okresu zaboru rosyjskiego pogłębiła okupacja niemiecka. W katastrofalnej sytuacji było mieszkalnictwo oraz baza lokalowa instytucji oświatowych, kulturalnych i społecznych. Działała niewielka elektrownia miejska (od 1916 r.), łaźnia i 2 szpitale. Brak było gazowni, kanalizacji, wodociągów. W 1934r. zarząd miasta rozważał możliwość wybudowania w mieście wodociągów. Wstępny projekt opracował inż. A. Kotowicz z Poznania, koszty budowy były jednak zbyt wysokie. Nie był to problem tylko Konina, ponieważ w 1937 r. na 603 miasta w Polsce, jedynie 115 miało wodociągi, czyli 1 na 6.

W mieście istniały 3 silne banki - 1 akcyjny 2 spółdzielcze kredytowe oraz 2 spółdzielcze kredytowe lokalnego znaczenia i 9 Kas Gminnych Pożyczkowo – Oszczędnościowych, a także kilka Kas Stefczyka. Przez cały okres II RP Konin był siedzibą wspólnych dla Konina i Słupcy urzędów powiatowych lub obwodowych - Komisarza Ziemskiego, Komisarza Ochrony Lasów - 4 powiaty, Architekta Powiatowego, Sądowego Śledczego, Urzędu Akcyz i Monopoli - 3 powiaty, Inspektora Oświaty – 3 powiaty, Państwowej Komisji Uzupełnień na powiaty słupecki, koniński i kolski, a także Okręgu Wyborczego Nr 15 (powiaty koniński, słupecki, kolski i łęczycki). Działały wielorakie, instytucje, organizacje i stowarzyszenia, takie jak: Towarzystwo Rolnicze Konińsko - Słupeckie, Oddział Okręgowego Towarzystwa Organizacji i Kółek Rolniczych, Oddział Związku Ziemian i Stowarzyszenie Plantatorów Buraków Cukrowych. Na niwie społecznej i kulturalnej działały w mieście Towarzystwo Kulturalno - Oświatowe, Ochotnicza Straż Pożarna, Towarzystwo Dobroczynności, Towarzystwo Wioślarskie, Polski Czerwony Krzyż, Związek Strzelecki, sekcja dramatyczne Gimnazjum Koedukacyjnego, Rodzina Urzędnicza, Rodzina Policyjna, Stowarzyszenie Przyjaciół Szkoły Średniej w Koninie, Polska Macierz Szkolna, Stowarzyszenie Miłośników Sceny oraz Akademickie Koło Koninian, Harcerze, Związek Strzelecki, Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół”. W roku 1935 istniało w Koninie 21 organizacji społecznych, które w grudniu 1935 r. zorganizowały się w Komitet Porozumiewawczy Organizacji Społecznych Powiatu Konińskiego. Na zebraniu z 7.02.1936 r. przyjęto statut Komitetu, budżet wydatków oraz rozplanowano wysokość składek, a także przyjęto plan pracy na najbliższy okres. Przewodniczącym Komitetu był senator Stanisław Mańkowski, a wiceprezesem Wincenty Grętkiewicz. W latach 1921 – 1939 ukazywał się nieprzerwanie tygodnik polityczno – społeczny ”Głos Koniński” organ Sejmiku Powiatowego w Koninie.

Sytuacja lokalowa oświaty w Koninie po odzyskaniu niepodległości była fatalna. Udało się uruchomić jedynie 6 szkół powszechnych, w tym dwie prywatne, i 3 szkoły średnie: Męskie Gimnazjum Humanistyczne im. Stanisława Konarskiego oraz Żeńskie Gimnazjum im. Królowej Jadwigi (gimnazja te przekształcono w 1925 r. jedno Gimnazjum Koedukacyjne), a także Żydowskie Gimnazjum Filozoficzne (1921 - 1926), którego dyrektorem w latach 1922 - 24 był świeżo po doktoracie na Uniwersytecie Jagiellońskim dr Leopold Infeld, późniejszy najbliższy współpracownik Alberta Einsteina. Wśród personelu gimnazjum żydowskiego było 5 młodych doktorów przyjaciół Infelda. W latach 1928-1938 istniała też Wojskowa Szkoła Podoficerska dla Małoletnich nr 1 (jedna z czterech w kraju) kształcąca kandydatów na podoficerów zawodowych piechoty, na pierwszy rok nauki przyjmowano także uczniów przeznaczonych dla szkół podoficerskich dla małoletnich broni pancernej i saperów. Szkoła cieszyła się bardzo dobrą opinią, liczba kandydatów wielokrotnie przekraczała możliwości ich przyjęcia. W roku 1938 szkołę przeniesiono do miejscowości Lubawa na Pomorzu. W Koninie działała jedna szkoła zawodowa - od 1921 r. w formie wieczorowych Kursów Dokształcających dla młodocianych rzemieślników, następnie jako Publiczna Szkoła Dokształcająca Zawodowo. Można też było uczęszczać do Uniwersytetu Ludowego powstałego w 1927 r. oraz Uniwersytetu Robotniczego. W powiecie konińskim funkcjonowały Uniwersytety Niedzielne. Konińskie Towarzystwo Kulturalno - Oświatowe organizowało wiele odczytów i wykładów na różnorodne tematy, mające na celu szerzenie wiedzy wśród słabiej wykształconej ludności. Organizacją odczytów zajmowały się także inne organizacje społeczne. Baza lokalowa oświaty do roku 1939 wydatnie się poprawiła. W mieście powstały: budynek Gimnazjum Żydowskiego (przy ulicy Wodnej), gmachy Szkoły Powszechnej przy ul. Kolskiej oraz Gimnazjum Koedukacyjnego i Liceum przy ul. A. Mickiewicza (wcześniej mieściło się ono w Rynku w XVI-wiecznej kamienicy dr Jana Zemełki).

Podsumowując okres II RP najmniej znany dzisiejszym mieszkańcom, można powiedzieć, iż Konin na tle innych miast powiatowych Wielkopolski był przeciętnym, kilkunastotysięcznym miastem, który na terenie dzisiejszego subregionu konińskiego wyróżniał się działaniem w mieście instytucji o zakresie działania o szerszym niż jeden powiat (podobnie jak w I poł. XIX w.). Zacofane pod wieloma względami miasto po 1918 r. powoli nadrabiało zaniedbania czasów zaboru rosyjskiego i I wojny światowej. Pamiętając o trudnej sytuacji całej ówczesnej Polski, bezrobociu, analfabetyzmie, różnicach między dzielnicami, a także problemach politycznych możemy powiedzieć, iż Konin rozwijał się na miarę swoich możliwości, a w niektórych dziedzinach poczynił znaczne postępy. W latach 1918 - 1939 przybyły miastu 3 gmachy szkół, zlikwidowano w dużej części rozlewiska Warty w samym mieście i wokół niego osuszając teren, przez co miasto poszerzyło swe granice. Nastąpił rozwój mieszkalnictwa – powstały nowe kamienice oraz pierwsza dzielnica willowa pomiędzy ul. Kilińskiego a parkiem im. F. Chopina. Poprawił się stan ulic, rozwijała się oświata, kwitła kultura. Niestety wybuch II wojny światowej przerwał realizację ważnej dla rozwoju miasta inwestycji gospodarczej - kanału Warta-Gopło. Konin otrzymał też połączenie kolejowe z dwoma centrami kraju Warszawą i Poznaniem, a na Warcie powstał nowy żelazny most.

Uzupełnienie zarysu historii Konina o opis czasów po 1939 r. nastąpi.

Tomasz Andrzej Nowak

Komentarze

Imię/nick *
Kod   

Wyślij komentarz